ميرزا شمس بخارايى
129
تاريخ بخارا ، خوقند و كاشغر ، بخارايى
آن دشت وسيع مرو را كشت و زرع نمايد . ولى بعضى از اكابر بخارا او را ممانعت نمودند . رود مرغاب را در سابق بند و سدّى بود كه تركمانها بسته و آب را به واسطهء سدّ مذكور به حاصل و كشت خودشان مىرسانيدند . چون مير حيدر در سنهء 1833 ميلادى به مرو لشكر كشيد ، محض گوشمالى تركمانان ، آن بند را خراب نمود و اكنون رود مرغاب به غير از اطراف نزديك خود جايى را مشروب نمىنمايد و فايدهء آن رود بزرگ به آن دشت و بيابان وسيع حاصلخيز به هيچ وجه نمىرسد . ميرزا شمس مىنگارد : پس از آنكه مير حيدر اهالى مرو را به بخارا و سمرقند كوچانيد - مرويان در شهرهاى مذكور محلّههاى جداگانه به جهت خود بنا نهادند كه اكنون محلهء مرويانش مىنامند - اهل بخارا و سمرقند را علم نسّاجى و بافتن پارچههاى ابريشمى آموختند ؛ پيله و كرم ابريشم را نيز در شهرهاى مذكور رواج دادند و اهل بخارا و سمرقند اكنون از آن پيشه و حرفت سود و منافع بسيار مىبرند . تا بعد از مدتى كه گذشت رحيم خيوقى كه يكى از مردان جنگى و صاحب طوايف بود به خيال تصرّف مرو لشكر كشيد . مرو را از بخاراييان گرفت و از طوايف و سپاهيان خود در آنجا سكنى داد و مدّتى متصرف بود . در سنهء 1846 ميلادى امير نصر اللّه خان با لشكر جرّار به مرو تاخت . ساكنين مرو را نيمى كشته و باقى را اسير كرد و بقية السيف فرار نمودند . از تركمانان لشكرى به جهت نگاهدارى مرو ساخلو گذاشت . محمّد امين خان خيوينى نيز همه ساله به مرو تاخته ، اگر چه دست تصرف نمىيافت ولى حاصل و محصول مرويان را بكلّى چرانيده خرمن آنها را در هر كجا انباشته بودند آتش در مىزد ، و بعضى اوقات مرويان به مقابلهء وى در آمده با او جنگ مىنمودند و وى را شكست مىدادند . در سنهء 1846 ميلادى دوباره محمّد امين خان با شش هزار لشكر به مرو تاخته و هم به طرف سرخس لشكر راند و با تركمانان مرو و سرخس و ايران زمين نايرهء جنگ را مشتعل نمود . تركمانها مردانه به جنگ او در آمده نصف لشكر او را كشته و نيمى ديگر را اسير و پراكنده نمودند . باز همه ساله محمد امين خان دست از لشكركشى